Twee woorden die elkaar tegenspreken en toch samen méér zeggen: daar kan ik als schrijver van genieten. Een oxymoron trekt me even uit het gewone taalgebruik en laat me opnieuw naar een zin kijken.
De aantrekkingskracht van botsende woorden
Bij het herschrijven blijf ik soms hangen bij een combinatie die eigenlijk niet kan. Juist dan lees ik de zin nog een keer. Een oorverdovende stilte is logisch onmogelijk, maar ik weet onmiddellijk hoe die stilte voelt. De botsing maakt het beeld sterker.
Wanneer tegenspraak geen kunstgreep wordt
Ik wil zo’n combinatie niet in een zin duwen om te laten zien dat ik een stijlfiguur ken. Meestal werkt het andersom: tijdens het schrijven staan de woorden er ineens. Daarna moet ik beslissen of ze werkelijk iets toevoegen of alleen opvallend willen zijn.
Dat onderscheid vind ik belangrijk. Een oxymoron mag de lezer even laten haperen, maar moet vervolgens een betekenis openen die met een gewoner woord verloren zou gaan.
Ruimte voor twee gevoelens tegelijk
Voor mij past de oxymoron vooral bij momenten waarop een personage twee werkelijkheden tegelijk ervaart: opluchting en verdriet, nabijheid en afstand, vrede die niet helemaal veilig voelt. Dan beschrijft de tegenspraak niet een fout, maar precies de gelaagdheid van het moment.
Ik gebruik zo’n tegenstelling het liefst spaarzaam. Dan blijft de botsing hoorbaar en krijgt de lezer even de ruimte om bij de woorden stil te staan.
Een blog uit de serie Stijlfiguren.
