Zie ook de informatieve artikelen
Soms blijft een zin niet hangen door moeilijke woorden, maar door zijn vorm. Een chiasme keert de onderdelen om en geeft taal iets van een spiegel. Als schrijver ga ik zulke zinnen bijna vanzelf hardop lezen.
Schuiven tot de zin in balans komt
Soms schuif ik woorden heen en weer tot een zin ineens ritme krijgt. Bij een chiasme komt dat ritme uit de omkering. Het tweede deel kijkt als het ware terug naar het eerste.
De proef van het hardop lezen
Op papier kan een spiegelconstructie keurig kloppen en toch gemaakt klinken. Daarom lees ik zulke zinnen hardop. Struikel ik over de vorm, dan heeft de techniek de betekenis overgenomen en moet de zin eenvoudiger.
Werkt de omkering wel, dan krijgt een gedachte nadruk zonder dat ik extra hoef uit te leggen. De lezer hoort de balans en onthoudt de tegenstelling gemakkelijker.
Als de vorm het verhaal helpt
Dat is voor mij de grens: een chiasme mag mooi gebouwd zijn, maar moet vooral zeggen wat de scène nodig heeft. Ik bewaar het liever voor één zin die blijft hangen dan voor een alinea vol zichtbare constructies.
Ik wil een chiasme niet alleen bouwen omdat het technisch klopt. De zin moet ook natuurlijk blijven klinken. Pas wanneer vorm en betekenis elkaar helpen, mag hij blijven staan.
Een blog uit de serie Stijlfiguren.
