Litotes

Litotes: de kracht van ontkenning

In taal kan ontkenning verrassend sterk zijn. Met litotes zeg je iets zonder het voluit te benoemen. Juist dat omweggetje maakt de betekenis scherper, subtieler of ironischer. Deze stijlfiguur wordt veel gebruikt in literatuur, dialogen en retoriek.

Wat is een litotes

Bij een litotes wordt een bewering niet rechtstreeks uitgesproken, maar via een ontkenning van het tegenovergestelde. In plaats van “goed” zeg je bijvoorbeeld “niet slecht”. Dat klinkt terughoudend, maar versterkt vaak juist de boodschap. Litotes werkt daardoor als een vorm van understatement. De lezer of luisteraar moet zelf de stap zetten naar de echte betekenis, wat de uitspraak actiever en betekenisvoller maakt.

Waarom schrijvers litotes gebruiken

Schrijvers gebruiken litotes om nuance aan te brengen in hun taal. Het maakt dialogen natuurlijker en soms ook spannender. Door ontkenning slim in te zetten, kunnen complexe gevoelens of ideeën compact worden verwoord. Litotes leent zich bovendien goed voor ironie, humor en subtiel sarcasme. Juist omdat niet alles wordt uitgesproken, blijft er ruimte voor interpretatie door de lezer. Overmatig gebruik kan echter vermoeiend zijn, waardoor dosering belangrijk blijft.

Voorbeelden van litotes

Een litotes herken je vaak aan ontkennende woorden zoals niet of geen. Hieronder enkele veelvoorkomende voorbeelden.

“Niet slecht” in plaats van “goed”.
“Niet onaardig” om iemand als aardig te beschrijven.
“Niet oninteressant” als iets interessant wordt gevonden.
“Niet ongewoon” om aan te geven dat iets gebruikelijk is.
“Niet onbelangrijk” om juist het belang te benadrukken.

“Geen kleine prestatie” voor iets indrukwekkends.
“Geen onbekende naam” om te zeggen dat iemand bekend is.
“Geen onaanzienlijke opkomst” om een grote menigte te suggereren.
“Geen onbelangrijk onderwerp” om nadruk te leggen op relevantie.
“Geen onbemind idee” om te zeggen dat iets geliefd is.

Waar litotes voorkomt

Litotes komt veel voor in romans, essays en poëzie, waar subtiliteit belangrijk is. Ook in toespraken, politieke teksten en satire wordt deze stijlfiguur gebruikt om boodschappen indirect maar doeltreffend over te brengen. Door ontkenning ontstaat afstand, maar tegelijk ook scherpte. Wie erop let, zal litotes in alledaagse taal verrassend vaak tegenkomen.

Litotes gebruikt ontkenning om betekenis te versterken. Door niet rechtstreeks te bevestigen, ontstaat nuance, ironie of understatement. Voor schrijvers is het een effectief stijlmiddel dat teksten levendiger maakt, mits het met mate wordt ingezet.

Kijk hier voor het overzicht van alle artikelen.